استراتژی و سیاست اروپا در قبال آسیای مرکزی

اسوانت ای کرنل[i] و فردریک استار[ii]

ترجمه موسسه آینده پژوهی جهان اسلام

اجرای استراتژی جدید اتحادیه اروپا برای آسیای مرکزی در ژوئن 2019 نقطه عطفی در توسعه تدریجی روابط بین اتحادیه اروپا و این منطقه بود. اجرای این استراتژی هم زمان با تغییرات قابل توجهی در منطقه و اطراف آن است. از نظر داخلی، آسیای مرکزی تعهد جدیدی را برای اصلاحات و منطقه گرایی تجربه کرده است. در همین حال، منطقه شاهد تعامل بیش تر قدرت های همسایه، و مخصوصا از طریق ابتکارات گسترده چینی و روسی است، اما افزایش علاقه از سوی قدرت های آسیایی و همچنین ایالات متحده نیز مشاهده می شود.

تجزیه و تحلیل دقیق تر از تعامل اتحادیه اروپا با آسیای مرکزی به گونه ای متناقض نشان دهنده نوعی تکامل موازی است: هر دو، اتحادیه اروپا و کشورهای آسیای مرکزی از محصولات دوران پس از جنگ سرد هستند و روابط آن ها همراه با تحولات داخلی، به سوی نهادهای مستحکم تری در صحنه بین الملل تبدیل شده است. در حالی که فرآیند نهادینه­ سازی روابط بین اتحادیه اروپا و آسیای مرکزی در اوایل دهه 1990 به کندی پیش می­ رفت، و در آن دوره ارتباط چندانی با یکدیگر نداشتند، شرایط امروز تغییر کرده است. اتحادیه اروپا فرایندهای داخلی عمیقی را طی کرده است که از طریق آن سیاست مشترک خارجی و امنیتی و نهادهایی مانند سرویس اقدام خارجی اروپا پدید آمده است.

به همین ترتیب، توسعه دولت در آسیای مرکزی به کشورهای منطقه این امکان را داده است که نه تنها با همسایگان نزدیک بلکه روابط خود را با جهان گسترده تری توسعه دهند. از دید آسیای مرکزی، اتحادیه اروپا یک شریک ارزشمند است، زیرا ذاتاً یک قدرت بزرگ سنتی نیست که دارای طرح های مربوط به حاکمیت های منطقه باشد بلکه یک شریک تجاری مهم و همچنین یک منبع فن آوری و یاری رسان است. برعکس، همان طور که اتحادیه اروپا حالت جهانی پیدا کرده است، آسیای مرکزی اهمیت بیش تری پیدا کرده است. عواملی چون توجه روزافزون اروپا به اوراسیا به دنبال درگیری در افغانستان، گسترش اتحادیه اروپا به اروپای شرقی، افزایش مشکلات در روابط اتحادیه اروپا و روسیه، به ویژه نگرانی های مربوط به امنیت انرژی و ظهور چین در صحنه جهانی مخصوصا از طریق ابتکار عمل کمربند و راه در این امر موثر بوده است.

افزایش تدریجی روابط اتحادیه اروپا و آسیای مرکزی در مجموعه اسناد اتحادیه اروپا درباره منطقه قابل مشاهده است که از زمان تهیه اولین استراتژی همکاری در سال 2002 صادر شده است. استراتژی رسمی در سراسر اتحادیه اروپا در سال 2007 دنبال، که متعاقباً چندین بار تجدید نظر شد و در نهایت سند جدید جایگزین آن در سال 2019 منتشر شد. آنچه به عنوان یک نقشه راه برای کمک های خارجی آغاز شد، با گذشت زمان به یک سند پیچیده تبدیل می شود که می خواهد طیف وسیعی از منافع از ارتقا روابط تجاری و انرژی گرفته تا گفتگوی پیشرفته در امور امنیتی و همچنین تمرکز بر حقوق بشر و حکمرانی مطلوب را متعادل کند.

مروری بر سیاست اتحادیه اروپا در این مطالعه نشان می دهد که از اواسط آغاز روابط، یعنی تقریبا ​​دو دهه پیش، اتحادیه اروپا توجه و منابع قابل توجهی را در روابط خود با آسیای مرکزی اختصاص داده است - با یک رویکرد بسیار سازمان یافته، شامل ایجاد استراتژی های مشخص، بررسی این استراتژی ها، و نتیجه گیری شورای اروپا در مورد منطقه در دوره­ های دو ساله -. این رویکرد به طور مطلوبی با سیاست بی نظم تر ایالات متحده در قبال آسیای مرکزی مقایسه می شود. رویکرد سیستماتیک اروپا به این اتحادیه این امکان را داده است تا از حضور فعال ایالات متحده جلوگیری کند، یعنی اتحادیه اروپا روابط خود را با آسیای مرکزی بر اساس منافع خود در منطقه و نه به عنوان ضمیمه برای موضوع دیگری مانند مهار چین تعریف کرده است. با این حال، مجموعه ای از موضوعات همچنان در سیاست اتحادیه اروپا در آسیای مرکزی وجود دارند.

پیش از هر چیز در این حوزه، اتحادیه اروپا در بسیاری از جبهه ها فعال است و باید منافع 28 کشور عضو، نهادهای مختلف اتحادیه اروپا، سازمان های غیر دولتی مدنی و فعال و دولت های آسیای مرکزی را در نظر بگیرد. در نظر گرفتن اولویت های متفاوت که توسط بازیگران مختلفی پیش بینی شده است، این خطر را ایجاد می کند که اتحادیه اروپا به جای تمرکز خود روی چندین موضوع، تلاش کند تا چند کار خاص را به سرانجام رساند. ساختار استراتژی جدید اروپا نشان دهنده تلاش آگاهانه برای محدود کردن حوزه این استراتژی است. هنوز هم بسیاری از اولویت های موجود همچنان پابرجا هستند و فقط تحت عناوین اصلی اما مربوطه به اولویت های فرعی جای گرفته اند. در حقیقت، تعداد کمی از اولویت های بیان شده در گذشته از استراتژی جدید حذف شده است.

دوم یک سوال منطقه ای است: اتحادیه اروپا به دلیل داشتن رویکرد منطقه ای نسبت به کشورهایی که تفاوت های مشخصی دارند، اغلب مورد انتقاد قرار می گیرد. آیا اتحادیه اروپا حق دارد تعاملات خود با آسیای مرکزی را به صورت منطقه ای و نه دو جانبه تنظیم کند؟ در حالی که این انتقاد مکرر در دهه گذشته مطرح بوده، اکنون باید اشتیاق فزاینده منطقه گرایی را پذیرفت تا رویکرد منطقه ای اتحادیه اروپا را تأیید کند. واقعیت آنست که خود کشورهای آسیای مرکزی روشن ساخته اند که خود را بخشی از یک منطقه متمایز در آسیا می دانند - چیزی که به صراحت در آموزه های رسمی سیاست خارجی قزاقستان و ازبکستان ذکر شده است، و رسما "آسیای مرکزی" را به اولویت روابط خارجی خود تبدیل کرده ­اند. علاوه بر این، گفته می شود این رویکرد منطقه ای باید از تعریف قالب این منطقه در دوران اتحاد جماهیر شوروی، جلوگیری کند. در واقع در سراسر منطقه، استقبال روزافزون از تعریف وسیع تری از آسیای مرکزی به جنوب و شرق اشتباه نیست. اتحادیه اروپا با حفظ تمرکز خود بر پنج کشور آسیای مرکزی، مدت ها است که این منطقه را کاملاً جدا از افغانستان می داند؛ و این موضوع باعث شده است که فرصت های ایجاد هم افزایی بین آسیای مرکزی و منطقه پیرامونی آن را از دست بدهد.  به طور مثال، کشورهای آسیای مرکزی به شدت تحت تأثیر تحولات استان خودمختار سین کیانگ اویغور چین قرار دارند، در حالی که پیوندهای بین آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی از طریق دریای خزر برای توسعه اقتصادی منطقه حیاتی تر از پیوند آن با اروپاست.

سرانجام ، موفقیت اتحادیه اروپا در توسعه روابط با آسیای مرکزی تا حدی مرهون این واقعیت است که بالاترین مقامات اتحادیه اروپا - برخلاف مقامات قبلی - آسیای مرکزی را جدی گرفته اند و وقت و انرژی خود را صرف دیدار با مقامات آسیای مرکزی و گوش دادن به نگرانی های آن ها کرده اند. با این حال، وظیفه حفظ روابط اتحادیه اروپا و آسیای مرکزی در سطح فعلی و ایده آل برای ارتقای روابط بیش تر، مستلزم رهبری اتحادیه اروپا - به ویژه معاون رئیس جمهور و نماینده عالی ژوزپ بورل - است که سطحی از علایق مشابهی را در آسیای مرکزی داشته و در اسرع وقت از منطقه بازدید کنند.

 



[i]مدیر موسسه سیاست امنیت و توسعه و مدیر تحقیقات موسسه آسیای مرکزی و قفقاز و برنامه مطالعات راه ابریشم و عضو ارشد اوراسیا در AFPC

[ii] رئیس موسسه آسیای مرکزی و قفقاز و برنامه مطالعات راه ابریشم و همکار اوراسیا در شورای سیاست خارجی آمریکا

 

 

 **مسئولیت صحت و سقم مطالب موجود در یادداشت‌ها، مقالات و مصاحبه‌های منتشر شده در سایت به عهده نویسنده بوده و انتشار آنها الزاماً به معنی تأیید مطلب یا بیانگر دیدگاه‌های موسسه نیست.

e-max.it: your social media marketing partner